Babylonische spraakverwarringen

Het grote belang van taal blijkt goed uit het oude verhaal van de toren van Babel: nadat de mensen de zondvloed overleefd hadden, besloten ze een toren te bouwen die tot de hemel reikte. De God van de Babyloniërs was hier kennelijk niet zo van gediend en besloot er een stokje voor te steken. Hij zorgde er daarom voor dat de mensen – die aanvankelijk dezelfde taal spraken – allemaal verschillende talen spraken. Hierdoor konden ze niet meer goed samenwerken en daardoor konden ze de toren niet meer tot stand brengen. De boodschap: taal is essentieel voor communicatie en daarmee voor goede samenwerking en natuurlijk voor het bereiken van gezamenlijke resultaten.

In de moderne wereld is de functie van taal nog steeds van fundamenteel belang. Taal als middel om (bij) elkaar te horen, elkaar als mens te zien en te begrijpen. Als middel om verschillen te overbruggen, grenzen te trekken of conflicten te beslechten. Spraakverwarringen en verkeerde intonaties staan aan de basis van een heleboel meningsverschillen. Heldere communicatie, een fijne toon en constructieve bewoordingen dragen bij aan het voorkomen en oplossen van conflicten. Een goede intentie is daarvoor natuurlijk ook onontbeerlijk.

Taal is echter meer dan alleen de woorden die op een andere manier worden uitgesproken. Taal geeft ook blijk van onderliggende culturen, religieuze gebruiken, migratiestromen en geologische omstandigheden. Zo zitten we in het koude Nederland vaak ‘gezellig’ dicht bij elkaar en hebben de Inuit van het koude noorden wel 100 verschillende woorden voor sneeuw. Het Bahasa Indonesia heeft zeker 20% van haar woorden uit het Nederlands ontleend (opa, oma, wastafel en stopcontact bijvoorbeeld) en een significant ander deel uit het Portugees (sepatu - schoen), het Hindi (guru – leraar)  en het Arabisch. Deze mix van woorden laat zien hoeveel verschillende bevolkingsgroepen zich in de geschiedenis op de Indonesische eilanden met elkaar vermengd hebben en daarmee ook hun talen en culturen hebben gecombineerd.

Juist door de achterliggende betekenissen is het leren van een nieuwe taal zo’n verrijking. Zo leerde ik ooit dat een ietwat hard klinkende term in het Arabisch, de poëtische betekenis ‘ik wens je een dag vol honing’ en een andere term ‘ik wens je een dag vol bloemen’ betekent. Dat is toch iets heel anders dan de termen die de laatste jaren vaker het nieuws hebben gehaald.

Taal kan verbinden. In Latijns-Amerika zijn de landen weliswaar gescheiden door landsgrenzen, maar door vergelijkbare talen, culturen en godsdienst, kunnen mensen toch goed volgen wat er in de buurlanden gebeurt. Daarmee beїnvloeden politieke, sociale, economische of culturele (muzikale!) ontwikkelingen in het ene land, gemakkelijker die in de buurlanden. Dit kan het wederzijdse begrip of juist de polarisatie vergroten en beide tendensen zie je in de praktijk dan ook gebeuren.

Belangrijk om te vermelden is dat taal - of in dit geval communicatie - voor een belangrijk deel non-verbaal is. Ook gebaren, symbolen, pictogrammen, klanken en kleuren, kunnen bijdragen aan het beter begrijpen van de boodschap van iemand anders. Onze jongste en lichamelijk beperkte dochter kan niet praten, maar door een combinatie van gebaren, klanken, oogbewegingen en door te wijzen naar voor haar belangrijke plaatjes, weet ze toch heel goed duidelijk te maken wat ze wil. Aan ons de uitdaging om haar goed te verstaan.

Wat ik maar wil zeggen, is dat het ontzettend waardevol is om een andere taal te leren en je te verdiepen in de rijkdom die daar achter ligt. De geschiedenis, de mythen, sagen, de sprookjes en muziek die er in een andere melodische uitspraak verborgen ligt. De intentie die iemand wil overbrengen en alle gevoelens en gedachtes die daarbij horen. In plaats van duizend bommen en granaten, vind je dan misschien wel een schat aan woorden, die je woordenschat ook in het Nederlands zullen verrijken. En uit die schatkist kun je heel veel gereedschappen halen voor woordgrappen en andere vormen van levensvreugde die je in contact kunnen brengen met mensen uit andere culturen.

De poort naar Babylon zoals die te vinden is in het Pergamon museum in Berlijn.